Posted in Ուսումնական ճամբար, Գրականություն

Քաղաք Հրազդան Ծանոթ – անծանոթ քաղաքներ

Հրազդան՝ քարտեզ
Հրազդանի քարտեզ

Բարև Ձեզ․․․ Այսօր իմ ճամփորդությունը <<Ծանոթ-անծանոթ քաղաքներ>> նախագծի շրջանակներում կանգ է առել Կոտայքի մարզի Հրազդան քաղաքում։ Ես կփորձեմ ձեզ ցուցադրել քաղաքի տեսարժան վայրերը՝ եկեղեցիները, թանգարանը, մի խոսքով այն վայրերը, որոնց համար արժե գոնե մեկ անգամ լինել Հրազդան քաղաքում։ Նախ համառոտ ներկայացնեմ քաղաքի պատմությունը։ Հրազդանի շրջանի (նախկինում Ախտայի շրջանի) շրջկենտրոնը 1930-59 թթ. եղել է Ախտա գյուղը, որը ներկայիս Հրազդան քաղաքի հարավային թաղամասն է հանդիսանում: 1959 թ. Ախտա գյուղը դասվեց հանրապետության քաղաքատիպ ավանների շարքին և նույն թվականին վերանվանվեց Հրազդան քաղաքատիպ ավան: Հրազդանը, ձեռք բերելով քաղաքի կարգավիճակ, աստիճանաբար կերպարանափոխվում էր: Քաղաքի հին բնակիչները եկել են Մակուից, Սալմաստից, Սասունից, Ղարսից, Խոյից, Մուշից` 1926-29 թթ.: Սովետական շրջանում Հրազդանում բնակություն են հաստատել Հայաստանի մյուս շրջաններից, միութենական այլ հանրապետություններից եկած քաղաքացիներ և սփյուռքահայեր: 1995 թ. դեկտեմբերից Հրազդանը դարձել է Կոտայքի մարզկենտրոն: Քաղաքն ունի 1 դրամատիկական թատրոն,1 պատկերասրահ, 2 թանգարան, 8 գրադարաններ, ԲՈՒՀ, ուսումնարաններ, քոլեջներ, հանրակրթական և հատուկ դպրոցներ, մսուր-մանկապարտեզներ, սպորտային, երաժշտական, մանկական արվեստի դպրոցներ, քաղաքապետարանի մանկապատանեկան ստեղծագործական, մշակույթի և երիտասարդական մարզամշակութային ուսումնական կենտրոններ, ձմեռային մարզաձևերի, մանկապատանեկան մարզադպրոցներ:

Ինչպես ՀՀ բոլոր մարզերում, այստեղ ևս կան դարերով կանգում մնացած, որոշ դեպքերում ցավոք խարխուլ դարձած եկեղեցիներ և մատուռներ, որոնցից մի քանիսը գրավեցին իմ ուշադրությունը։ Առաջինը դա Աղբյուրակի եկեղեցին է, որը հայտնի է Սուրբ Ստեփանոս անվամբ, ինչպես նաև Սուրբ Աջ վանք անվամբ։ Պատմվում է, որ ուխտավորներից մի կին ամեն կիրակի գնում էր վանքի ավերակների մոտ և աղոթում։ Մի անգամ երբ կինը, որն արդեն հղի էր, հերթական անգամ գնում էր աղոթելու, տապից ուշագնաց է լինում։ Աստված տեսնելով այդ իր աջ ձեռք համարվող Գաբրիել Հրեշտակապետին հրամայում է, որ նա իջնի երկնքից և օգնի հղի կնոջը։ Գաբրիել հրեշտակապետը կատարում է Աստծո խոսքը և իջնում է վանք։ Նա իր աջ ձեռքը դնում է գետնին և այնտեղ աճում է մի հաստաբուն ծառ, որի ճյուղերը տարածվում են չորս կողմով ու իր ստվերի մեջ է առնում ամբողջ վանքը։ Այստեղից էլ առաջացել է վանքի Սուրբ Աջ անվանումը։ Ցավոք վանքի վերանորգմանը խանգարելու պատճառով ծառը հատվել է։

Saint Right Monastery in Hrazdan (Aghbyurak) Սուրբ Աջ վանական համալիր 28.jpg
Saint Right Monastery in Hrazdan (Aghbyurak) Սուրբ Աջ վանական համալիր 18.JPG

Այժմ եկեղեցին վերականգնվում է։ Ճարտարապետական գլուխգործոց է եկեղեցու դուռը, որը իրենից ներկայացնում գալարներով զարդաքանդակված սյուներ։

Saint Right Monastery in Hrazdan (Aghbyurak) Սուրբ Աջ վանական համալիր 12.JPG
Saint Right Monastery in Hrazdan (Aghbyurak) Սուրբ Աջ վանական համալիր 11.JPG

Հաջորդ հոգևոր կենտրոնը, որն ուզում եմ ներկայացնել, դա Ջրառատի Սբ. Կարապետ եկեղեցին է։
 

Jrarat Saint Karapet church (1).jpg

Հարավային մուտքի ճակատին փորագրված է կառույցի հիմնադրման վկայագիրը, համաձայն որի 1628 թվականին Աստվածատուր երեցը` իր և բոլոր քրիստոնյաների հոգու փրկության համար կառուցել է այս աղոթատունը: Չնայած վիմագրության մեջ նշված է ,,շինեցի,, սակայն ըստ ուսումնասիրողների, դժվար է միանշանակ պնդել, որ Աստվածատուր երեցն է այն կառուցել: Սուրբ Կարապետն իր ճարտարապետական հորինվածքով 16-18-րդ դարերի եռանավ բազիլիկ կառույց է: Եկեղեցու պատերի մեջ ագուցված են հնագիտական պեղումների ժամանակ հայտնաբերված, 9-13-րդ դարերով թվագրվող, խաչքարեր և տապանաքարեր, որոնք ևս փաստում են նույն վայրում առավել հին եկեղեցական կառույցի գոյության մասին:

Վանատուրի “Սուրբ Մարիամ Աստվածածին” եկեղեցի

Հրազդանի Վանատուր թաղամասի Սուրբ Մարիամ Աստվածածին եկեղեցին կառուցվել է 1888 թկականին, իսկ զանգակատունը `1905 թվականին: Բազիլիկ եռանավ եկեղեցի է: Եկեղեցու շրջակայքում կան խաչքարեր: Գործել է մինչև 1930-ական թվականները, որից հետո վերածվել է պահեստի: 1984 թվականին վերանորոգվել և Արսեն եպիսկոպոս Բերբերյանի ձեռամբ վերաօծվել է: Հանդիսանում է Հրազդան քաղաքի կենտրոնական գործող եկեղեցին: 

Հաջորդը դա Կապույտ Խաչ եկեղեցին է կառուցված՝ 1996թ.-ին։ Եկեղեցին հիմնովին վերակառուցվել է 1993 թվականին վանատուրցի Ռուբեն Գալստյանի միջոցներով և նախաձեռնությամբ՝ ըստ Թորոս Թորամանյանի՝ Անիի Հովվի եկեղեցու վերակազմության նախագծերի։ Վերակառուցումն ավարտվել է 1996 թ.։ Եկեղեցին կապույտ ածականը ստացել է տարածքում գտնվող մի խաչքարից, որը, ըստ ավանդության, բուժել է մարդանց կապույտ հազ հիվանդությունից։ Զվարթնոցատիպ է։

Հրազդան այցելելիս պետք է անպայման այցելել Մաքրավան վանական համալիր։
Վանական համալիրն իր մեջ ներառում է երեք հիմնական մասեր՝ Սբ. Ամենափրկիչ և Սբ. Կաթողիկե եկեղեցիները, գավիթը ու օժանդակ շինությունները՝ 18 խաչքարեր, տապանաքար, մատուռ, գերեզմանոց:

Վերագրվում է 10-17-րդ դդ։ Մաքրավանքը կառուցվել է Ամենայն հայոց կաթողիկոս Մաշտոց Եղվարդեցու օրոք:Եկեղեցու վիմագիր արձանագրություններից տեղեկանում ենք, որ նրա տեղում նախկինում եղած մատուռը կառուցվել է Գրիգոր Համզե Պահլավունու և նրա տիկնոջ` Շուշանիկի պատվերով: Հետագայում նրանց հաջորդած Պահլավունիները ընդլայնել և վերակառուցել են համալիրը: Մաքրավանքի վանական համալիրը օծել է Արշարունի կաթողիկոսը` 990 թվականին: Սբ. Ամենափրկիչ եկեղեցին սրբատաշ քարից կառուցված միանավ կենտրոնագմբեթ կառույց է, խաչաձև հորինվածքով: Թմբուկը կլորավուն է, գմբեթը՝ լայնանիստ: Արևելյան կողմից եկեղեցին շրջապատված է միջնադարյան զարդանախշ խաչքարերով: Արևմտյան կողմում գտնվում է գավիթը, որը մասամբ է պահպանվել: Որոշ հետազոտողների կարծիքով գավթի տեղում եղել է հեթանոսական մեհյան և այստեղ է գտնվել Միհրի արձանը, դրա մասին են վկայում տարածքում գտնվող տարբեր քարաբեկորները:

Հրազդանը հանդիսանում է հանրապետության արդյունաբերական և էներգետիկայի գլխավոր կենտրոններից: Այստեղ են գտնվում Հրազդանի ՋԷԿ-ը, ցեմենտի, պլաստմասե իրերի, մեքենանասարքավորումների գործարանները: Հրազդանում նաև զբաղվում են գորգագործությամբ, անասնապահությամբ և կաթնամթերքի արտադրությամբ: Ինչպես ՀՀ մյուս քաղաքներում, այստեղ ևս կա հուշարձան՝ նվիրված Հայրենական պատերազմի զոհերի հիշատակին։

Հրազդան քաղաքը բնութագրող և գեղեցկացնոց վայրերն են։

Нет описания фото.

Կարող եք այցելել երկրագործական թանգարան, որտեղ քաղաքի գորգագործական արտադրամասը կազմակերպում է գորգերի ցուցադրություն։ Այստեղ հին հայկական գորգերի կողքին կարելի է տեսնել նաև անհատական, թեմատիկ նոր մոտեցումներով գորգեր։ Ինչը նշանակում է, որ գորգագործությունը դեռ հնացած մասնագիտություն չէ և հետաքրքրում է հայ կանանց և աղջիկներին։ Ինչպես նաև զարգացնում է մեր երկրի տնտեսությունը։

gorg

20160521_163953
gorger2

Կարելի է երկար շրջել քաղաքով, այցելել այս կամ այն այգին, մատուռը, թանգարանը կամ պատկերասրահը, որտեղ հին նկարները և քանդակները փոխարինվում են մերօրյա նկարիչների և քանդակագործների աշխատանքներով։

Հուսով եմ որոշ չափով օգնեցի ձեզ շրջել Հրազդան քաղաքով և ճանաչել այն։

Posted in Ուսումնական ճամբար, գրադարան, Գրականություն

Երկնքի դարպասների մոտ։ Խորխե Բուկայ

Խորխե Բուկայ – կենսագրություն

Ծնվել է 1949 թվականին Բուենոս-Այրեսի մերձակա տարածքում, համեստ ընտանիքում։ Սկսել է աշխատել 13 տարեկանից։ 1973 թվականին Բուկայը ավարտել է Բուենոս-Այրեսի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը, 30 տարի աշխատել է հոգեբան և հոգեվերլուծաբան։ Նա իրեն նվիրել է գրքեր գրելուն, որոնք նա անվանում է բժշկական գործիքներ և բժշկության դասերի կոնֆերանսներ։ Բացի դրանից, հրապարակում է Իսպանիայում, Եվրոպայում և Լատինական Ամերիկայում հանրահայտ Մենտե Սանա ամսագիրը։

Երկնքի դարպասների մոտվերլուծություն

Երկնքի դարպասների մոտ մի անգամ հավքվեցին մի քանի հարյուր հոգի, տղամարդ և կին, ովքեր այդ օրն էին մահացել: Բոլոր տասը պատվիրանները խախտողները պետք է աջ կողմում կանգնեին:
Հոգիների կեսից ավելին հայտնվեցին աջ կողմում: Մնացածներից նրանք, ովքեր գոնե մեկ պատվիրան խախտել էին, պետք է ձախ կողմում կանգնեին: Բոլորը, բացի մեկից, կանգնեցին ձախ կողմում: Ինչ-որ մի լավ մարդու հոգի կենտրոնում միայնակ կանգնած մնաց: Միայն մի հոգի մնաց լավագույնների խմբում: Իր բարեպաշտության դիմաց հատուցում ստանալու փոխարեն, այդ խեղճը պետք է տանջվեր մենակությունից: Աստված կանգնեց մեղավորների խմբի առաջ և ասաց, որ նրանք, ովքեր հիմա կապաշխարեն, կներվեն, և նրանց մեղքերը կմոռացվեն: Անմեղն ասաց, որ այդպես չի լինի: Եթե նրան նախօրոք զգուշացնեին, որ մեղքերը ներվելու են, կյանքը դատարկ տեղը չէր ծախսի։

Իմ կարծիքով իրոք այդ մարդը ճիշտ էր ասում, քանի որ նա երևի իրեն շատ բաներից էր զրկել, որպեսզի արդար ապրի և մահանալուց հետո գմա դրախտ։ Եթ նա իմանար, որ Աստված ներելու է բոլոր մարդկանց մեղքերը, նա ուրիշ կյանքով կապրեր։ Կլինեին բաներ, որ նա կաներ չվախենալով Աստծո զայրույթից։ Եվ ո՞վ ասաց, որ նա միայնակ կմնար դրախտում, միգուցե նրանից հետո՝ որոշ ժամանակ անց, էլի՞ արդար մարդիկ մահանային և հայտնվեին դրախտում։ Նաև՝ դրախտը մի տեղ էր, որտեղ մաքուր մարդիկ ապրելու էին հրեշնակների և Աստծո հետ, հետևաբար նա մենակ չէր մնա։

Posted in Ուսումնական ճամբար

Մեր գյուղը՝ Սյունիքի մարզ, գյուղ Դարբաս

Ամեն տարի ամռան կիզիչ արևից պատսպարվելու, ամենամաքուր օդը շնչելու, կազդուրվելու և պարզապես ամառային արձակուրդները վայելելու համար ես ընտանիքիս մյուս անդամների հետ շտապում եմ ՀՀ հարավում գտնվող այս հրաշալի մարզը, Սիսիան քաղաքը ապա գյուղ Դարբասը։ Այժմ սիրով և մեծ ոգևորությամբ կփորձեմ պատմել ձեզ թե ինչով է գրավում ինձ այդ քաղաքն ու իր գյուղերը։ Նախ առաջինը ասեմ որ մորական տատիկս այնտեղից է։ Ես համարում եմ արձակուրդս սկսված հենց որ հասնում եմ Սիսիանի Զանգեր կոչվող Հուշարձանին, այնտեղ անպայման կանգ եմ առնում և մի կուշտ խմում Սյունաց սարերի սառնորակ աղբյուրի ջուրը, ապա զննում եմ Դարբասների վրայի քանդակները՝ կարծես առաջին անգամը տեսնելիս լինեմ ու կրկին վերադառնում մեքենա և ճանապարհս շարունակում դեպի քաղաք Սիսիան։ Մինչև քաղաքին հասնելը երևում են կանաչ բլուրներ և ապա Որոտան գետը՝ Սպանդարյանի ջրամբարը։

Фотографии на Սիսիան Զանգեր | Sisian Zanger

Եթե հոգնած չենք լինում ապա գնում ենք դիտելու Շաքիի ջրվեժը ինչպես այս նկարում։

Ճամփորդությունը շարունակում ենք և հասնում քաղաք Սիսիան, որտեղ ապրում են մորս գրեթե բոլոր բարեկամները, ովքեր սիրով հյուրընկալում են մեզ։ Փոքր ինչ հանգստանալուց հետո արդեն կարելի է շրջել քաղաքով և տեսնել հուշարձաններն ու այցելել եկեղեցի որտեղ պահվում է բրնձի հատիկի վրա արված նույն եկեղեցու քանդակը։ Ցավոք քանդակի մասին այդքան շատ բան չգիտեմ, բայց այս տարի անպայման կփորձեմ իմանալ ավելին, իսկ Եկեղեցին ըստ XIII դ. պատմիչ Ստեփանոս Օրբելյանի`հիմնադրել է Սյունյաց Վարազդուխտ իշխանուհին VII դ. երկրորդ կեսին: Նվիրված է եղել Ս. Գրիգոր Լուսավորչին, հետագայում վերանվանվել է Ս. Հովհաննես: Սուրբ Հովհաննես եկեղեցին առանձնանում է իր բարձրարժեք պատկերաքանդակներով: Գմբեթի քիվին չորս ավետարանիչների բարձրաքանդակներն են` համապատասխան մակագրություններով: Եկեղեցու թմբուկին (ներսի կողմից) քանդակված են եկեղեցու կառուցողներ Կոհազատ իշխանի, Հովսեփ եպիսկոպոսի և Թեոդորոս վարդապետի բարձրարվեստ պատկերաքանդակները: Պատերին պահպանվել են նաև կառուցող վարպետների 39 փորագիր նշանները` սկզբնատառերի տեսքով:

Կարելի է այցելել թանգարան և ընդհանրապես որտեղ էլ որ նայես կամ նստես ապա շուրջդ տեսնում ես դարերի խորքից եկած քարեր, քանդակներ, հուշարձաններ։ Կփորձեմ ցուցադրել դրանցից մի քանիսը։

Քաղաքի մուտքի մոտ մեզ դիմավորում է Արծվի արձանը և ես ինձ հզոր եմ զգում այդ արծվի նման։

Այս աղբյուր հուշարձանը կառուցվել է Մեծ Հայրենական պատերազմի հաղթանակի 40 ամյակի կապակցությամբ։

Սա Սիսիանի 1918-1919թթ ինքնապաշտպանական կռիվների բարձրաքանդակն է։

Նիկողայոս Ադոնցի հուշարձան։ Իրականում նրանք շատ-շատ են։ Սիսիանը հարուստ է պատմամշակութային հուշարձաններով։

Ես շարունակում եմ ճամփորդությունս դեպի ձորեր՝ գյուղ Դարբաս, որտեղ և կմնամ ողջ ամառ։Կարելի է նաև այցելել Զորաց քարեր, Քարահունջ, բայց ճամփորդությունս շատ կերկարի այդ մասին կպատմեն մեկ այլ տեսանյութով։ Իսկ այժմ անցնում եմ Որոտնավանքով, Դավիթ Բեկի բերդով, Շամբի ջրամբարով, որի վրա կառուցված է ՀԷԿ և ջրամբարում կա ծաղկի նման մի կառույց որի վրա քայլելով մեջտեղում տեսնում ես խորքում պտտվող հսկա քարերը։

Որոտան» ՀԷԿ-երի համալիրը ...

Դարբասը հարուստ է պատմական հնություններով, այստեղ գտնվում են Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու ավերակները։ Եկեղեցին կառուցված է եղել XIII դարի երկրորդ կեսին՝ Սյունաց իշխան Տարսայիճ Օրբելյանի և կնոջ՝ Մամախաթունի կողմից։ Գյուղի խաչքարները վերագրվում են XIV-XV դարերին։ Իմիջի այլոց խաչքարերն այնքան շատ են որ գրեթե ամենուրեք են, կա նաև շատ հին գերեզմանոց, որտեղ շուրջբոլորը խաչքարեր են։ Ասում են սարի գլխին էլ գտնվում է Եղիա Մարգարեի տեղը, այն տեղը որտեղից հրեշտակները նրան կրակե կառքով երկինք են համբարձել, ես գնացել և մոմ եմ վառել այդ մատուռում, բայց այնտեղ հասնելը շատ բարդ է։ Այս ամառ անպայման կնկարեմ և՛ Եղիա Մարգարեի մատուռը և մյուս բոլոր խաչքարերը։ Գյուղի սկզբում գտնվում է 1675 թվականին կառուցված կամուրջը, որը անվանում են Արզումանի կամուրջ։

Սա Էլ մեր գյուղը։

Սիրում եմ Լորագետի քչքչոցն ու խոտի թարմ հոտը։ Այսքանը․․․ Հուսով եմ ճամփորդությունս ձեզ դուր եկավ և չձանձրացրեց։

Posted in Ուսումնական ճամբար

Առցանց ճամփորդություն «Երազանքիս երթուղով դեպի Աբու Դաբի»

Ինչու պետք է գնալ Աբու-Դաբի։ Այն Արաբական Միացյալ Էմիրությունների կազմում տարածքով ամենամեծ Էմիրություն է մյուս յոթ Էմիրություններից։Աբու-Դաբին Միացյալ Արաբական Էմիրությունների և Աբու Դաբի էմիրության մայրաքաղաքն է։ Քաղաքն ունի մեկ միլիոն բնակիչ։ 

Մի գեղեցիկ լեգենդ կա ՄԱԷ-ի մայրաքաղաքի ստեղծման մասին։ Արաբ որսորդները օազիսներից մեկում եղջերուին հետապնդելիս հասնում են Պարսից ծոցի ափերը, որտեղ էլ եղջերուն ջուրն է նետվում և լողալով հասնում մի կղզու։ Որսորդները հետևում են եղջերվին, որն էլ նրանց հասցնում է քաղցրահամ աղբյուրի մոտ։ Որսորդներն, ի նշան երախտագիտության, չեն սպանում նրան։ Իսկ աղբյուրի մոտ հիմնված բնակավայրը կոչում են «Եղջերուի հայրը», ինչը արաբերեն հնչում է որպես Աբու Դաբի։

Բոլորին հայտնի է որ ԱՄԷ աշխարհի ամենահարուստ երկիրն է։ Իսկ Աբու Դաբին ամենահարուստ քաղաքներից մեկը, այն համարվում է համաշխարհային ամենալավ  հանգստավայրերից մեկը իր ժամանակակից հյուրանոցներով, սպորտ կոմպլեքսներով և խաղային ատրակցիոններով ու ժամանցի այլ վայրերով, հիանալի լողափերով։

Հիմնական տեսարժան վայրերը մզկիթներն են, որոնցից ամենահայտնին և գեղեցիկը Մեծ Մզկիթն է Շեյխ Զայիդի, որին անվանում են նաև Սպիտակ Մզկիթ։ Այն զարդարված է 82 գմբեթներով, 1000 հատ կամարով, մեծ ոսկեզօծ ջահերով, ամենամեծ ջահը, որը զարդարում է գլխավոր սենյակը` կշռում է 12 տոնա, և աշխարհի ամենամեծ ձեռագործ գորգով։ Այնտեղ է թաղված մոնարխ Շեյխ Զայիդը, ով իր անունն է տվել այս կառույցին։ Կառույցը հրաշալի տեսք ունի ցերեկը, արևի լույսի տակ այն վառ սպիտակ է և ոսկեգույն, գմբեթները փայլում են, իսկ գիշերը հրաշալի արհեստական լուսային խաղերի և լուսնի լուսավորության շնորհիվ դառնում է աշխարհի տեսարժան վայրերից ամենականչողը։ Այնտեղ կարող են միաժամանակ աղոթել 41000 հավատացյալներ։

Աբու Դաբին հաճախ անվանում են Այգի քաղաք, քանի որ շատ են այգիները, որոնք մարդիկ են ստեղծել։ Ինչպես գիտենք այնտեղ հող չկա և յուրաքանչյուր ծառի համար բերվում է հող: Ամեն տարի մեկ ծառի վրա ծախսվում է մոտ 2000դոլար գումար։

Կան շատ ջրային ատրակցիոններ, օրինակ Յորս Վոթեր Վորլդը, որտեղ կան 43 ատրակցիոններ և միանգամից կարող է ընդունել մինչև 6000 այցելու, հենց որի համար էլ ես ուզում եմ գնալ այնտեղ։ Այնտեղ է Տոռնադո ատրակցիոնը, որի բարձնրությունը 238 մ է և շատ այլ ատրակցիոններ։

Հաջորդ գրավիչ ատրակցիոնը դա արհեստական կղզու վրա գտնվող Ֆերրարի Վորլդ ատրակցիոնն է։ Նրա ամենահայտնի Ֆորմուլա Ռոսսա ատրակցիոնը համարվում է աշխարհի չորրորդ ամենաերկար ատրակցիոնը՝ 2,2 կմ երկարությամբ, և առաջինն է արագությամբ, որը հասնում է մինչև 240 կմ/ժ արագության, որին հասնում է 4,9 վայրկեանում։

Պատմության սիրահարների համար կա մի հայտնի գյուղ՝ Հերեթեյջը, որը մարդկանց ծանոթացնում է Աբու Դաբիի կյանքին մինչև նավթի հայտնաբերումը, թե ինչպես են նրանք ապրել։

Աբու Դաբիում է գտնվում հայտնի արմավի պտուղների շուկան, որտեղ դուք կարող եք գտնել բոլոր սորտերի արմավներ։ Արմավը այնտեղ յուրահատուկ վերաբերմունքի է արժանանում, քանի որ համարվում է դրախտի նվերը մարդկանց:   

Posted in Գրականություն

Նար- Դոս «Ագահության սկիզբը»

Նար- Դոս – Կենսագրությություն

Միքայել Զաքարի Հովհաննիսյանը (Նար-Դոսը) ծնվել է՝ մարտի 1, 1867թթ․, բրդավաճառի ընտանիքում։ Սկզբնական կրթությունը ստացել է Սուրբ Կարապետ եկեղեցու ծխական դպրոցում։ Ուսումը շարունակել է քաղաքային Նիկոլաևյան երկդասյան դպրոցում։ Այնուհետև ընդունվել է Քութայիսի նահանգի Խոնի ուսուցչական սեմինարիան, սակայն, ապրուստի միջոցներ չունենալու պատճառով չի ավարտել, վերադարձել է Թիֆլիս։ Փականագործի մասնագիտություն է սովորել Միքայելյան արհեստագործական դպրոցում, որտեղ մտերմացել է ապագա բանաստեղծ Ալեքսանդր Ծատուրյանի հետ։ Մեկ տարի հետո, թողնելով Միքայելյան դպրոցը, նվիրվել է լրագրական գործին։ 1890-1906 թվականին եղել է «Նոր դար»-ի պատասխանատու քարտուղարը։

Ուժերը փորձել է նաև դրամատիկական ժանրում՝ «Մայինի գանգատը» (չի պահպանվել), «Մեղր և ճանճեր» (1886), «Եղբայր» (1887) պիեսները։ 1886 թվականից գրել է վեպեր, վիպակներ։ Միխո-Օհան ստորագրությամբ «Նոր դար» թերթում հրատարակվել է նրա «Ճշմարիտ բարեկամը», որին հաջորդել են «Նունե» (1887), «Բարերար և որդեգիր» (1888) վիպակները, «Քնքուշ լարեր» (1887), «Զազունյան» (1890) վեպերը։ Սրանց մեջ Նար-Դոսը առաջադրել է իր բարոյական տեսակետը, ներկայացրել է մարդկանց, որոնք հասարակական պարտքը կատարելու գիտակցությամբ զոհում են իրենց անձնականը։

<<Ագահության սկիզբը>> – վերլուծություն

Երբ Աստված Ադամին և Եվային գցեց երկիր, նրանք շատ էին ափսոսում Աստծուն չլսելու համար։ Բայց դեռ ամեն ինչ կորած չէր։ Ադամը պետք է քրտնաջան աշխատեր հաց հայթհայթելու համար։ Մի օր ադամը նայեց աշխարքին և հասկացավ, որ աստված նրաց տվել է շատ ու շատ բարիքներ՝ մի կողմը ահա բարձրագագաթ լեռներ և կանաչ, թավուտ անտառներ, մյուս կողմը՝ կարկաչուն վտակներ, խոխոջուն գետեր, հեզասյուգ լճակներ, լճեր, կապուտակ ծովեր, հզոր օվկիանոսներ: Լեռների մեջ պայծառ արևի ճառագայթներից շերտ-շերտ փայլում էին երկաթի, պղնձի, արծաթի և ոսկու հարուստ հանքերը, անտառների մեջ վազվզում էին հազարավոր կենդանիներ, ծառերի վրա երգում և թռչկոտում էին միլիոնավոր թռչուններ, գետերի, լճերի, ծովերի և օվկիանների մեջ լողում էին բյուրավոր ձկներ։ Բայց Ադամը հանկարծ մտածեց, թե եթե ուրիշ մարդիկ էլ հայտնվեն և ասեն որ այդ ամբողջը իրենցն է։ Նա սկսեց արագ-արագ վարել հողը, որպեսզի ինչքան հնարավոր է շատ տարածք իրեն վերցնի։ Հանկարծ նրա դիմաց հեռվից մոտենում է մի մարդ։ Ադամը վախեցած սկսեց ավելի ու ավելի արագ վարել հողը։ Երբ այդ մարդը հասավ Ադամին ՝կանգնեցրեց եզերին և ասաց, որ դա իր հողն է և Ադամը պետք է գնա այդտեղից։ Ադամը այնքան ագահ էր, որ չզիջեց նրան։ Նրանք սկսեցին կռվել և անծանոթը, ցած գցելով Ադամին, սկսեց խեզդել նրան։ Ադամը աղաչում էր չսպանել իրեն՝ երդվելով , որ չի խաղդի նիա սահմանը, բայց այդ ընթացքում էլ ագահաբար սկսում է ոտքով քարը հրել, որ իր սահմանը գոնե մի փոքր էլ մեծացնի։ Անծանոթը՝ տեսնելով դա, ասում է <<թող այս երկրի վրա քո աչքը ոչինչ չկշտացնե>>:

Այս պատմվածքը ասում է այն մասին, թե ինչ ագահ է մարդկությունը, մարդը իր էությամբ, և թե ինչի է պատրաստ մարդկությունը մի կտոր հողի համար։ Շատ հայտի խոսք կա, որ կեցությունն է որոշում մարդու կարգավիճակը։ Կա նաև հակառակը՝ մարդն է որոշում կեցությունը։ Այսինքն մարդուց է կախված կեցության իր ձևը և արժեքը։ Նա է արժեվորում կյանքը, տալիս նրան այս կամ այն որակը։ Իր էությամբ ագահ լինելով՝ մարդը անընդհատ ձգտում է կատարելության, նոր արժեքների, նոր բարձրունքների՝ հենց որ հասնում է իր մտածածի իրականացմանը։

Մարդը միշտ մրցավազքի մեջ է ինքն իր հետ…

Posted in Աշխարհագրություն

ՀՀ արդյունաբերություն

Մինչև ԽՍՀՄ փլուզումը Հայաստանը համարվում էր Խորհրդային Միության ամենազարգացած արդյունաբերություն ունեցող պետություններից մեկը։ Մեծ հողատարածքներ և բնական պաշարներ չունեցող երկրի տնտեսության հիմքը ԽՍՀՄ հումքային բազայի հիման վրա աշխատող զարգացած արդյունաբերությունն էր։ Անկախացումից հետո սկսված ճգնաժամի հետևանքով Հայաստանը կորցրեց զարգացած արդյունաբերություն ունեցող երկրի իր կարգավիճակը, և անգամ 90‑ականների ճգնաժամին հաջորդած վերելքի տարիներին չհաջողվեց լիովին վերականգնել երկրի արդյունաբերությունը։

Ընդհանրապես արդյունաբերությունը համաշխարհային տնտեսության կառուցվածքում ամենամեծն է։ Արդյունաբերական ձեռնարկություններում իրականացվող արտադրական գործընթացում բնական նյութական ռեսուրսներից կամ գյուղատնտեսության արտադրանքից պատրաստվում են արդյունաբերական տարբեր արտադրատեսակներ: Գյուղատնտեսական մթերքները (միս, կաթ, կաշի, բուրդ, հացահատիկ, մրգեր և բանջարեղեն և այլն) արդյունաբերության տարբեր ճյուղերի կողմից վերամշակումից հետո փոխակերպվում են արյդունաբերական արտադրանքի ( երշիկ, կարագ, կոշիկ, գործվածք, հաց, մրգի և բանջարեղենի պահածոներ): Արդյունաբերությունն արտադրում է բազմազան արտադրատեսակներ, որոնք կարող են լինել ինչպես անմիջական սպառման առարկաներ (սնունդ, հագուստ), այնպես էլ՝ արտադրանքի միջոցներ (հաստոց, մեքենա, գործիքներ):

Առանձնանցում են նաև արդյունահանող և մշակող արդյունաբերական ճյուղերի խմբեր:

Արդյունահանող արդյունաբերությունը ներառում է այն ճյուղերը, որոնք զբաղվում են Երկրի ընդերքից, ջրից (օվկիանոսային ծանծաղուտ, ծով, լիճ և այլն) և անտառներից տարբեր տեսակի հումքի կամ վառելիքի հանույթով, օրինակ՝ լեռնահանքային արդյունաբերությունը:

 Լեռնահանքային արդյունաբերությունը ՀԱՀ-ի տնտեսության առաջատար ճյուղերից է: Արդյունահանվում են մոլիպդեն, պղինձ, ոսկի։

Մշակող արդյունաբերությունը ներառում է այն ճյուղերը, որոնք զբաղվում են հումքի մշակմամբ կամ վերամշակմամբ: Ընդ որում` հումքը ստացվում է ոչ միայն արդյունահանող արդյունաբերության, այլ նաև գյուղատնտեսության, անտառային տնտեսության, ձկնորսության և որսորդության բնագավառներում: Նմանատիպ հումք օգտագործվում է օրինակ սննդի արդյունաբերության կողմից: Օրինակ կաթնամթերքի արտադրությունը /պանիր, կարագ, թթվասեր, մածուն, կաթնաշոռ և այլն/։ Ներկայումս Սյունիքի մարզում գործում են մեծ ֆերմաներ և արտադրում են Մարիելլա կաթնամթերքը։ Արարատյան դաշտավայրում կան Էջմիածին կաթ ընկերությունը, Մարիաննա և Աշտարակ կաթ ընկերությունները։ Կան նաև թռչնաբուծարաններ /թռչնամիս և ձու արտադրող ընկերություններ/։

Արդյունաբերության տեղաբաշխումն ունի բավականին բարդ պատկեր, ինչը պայմանավորված է բնական, տնտեսական, սոցիալական ու էկոլոգիական բազմաթիվ գործոնների ազդեցությամբ: Դրանք անհրաժեշտ է հաշվի առնել, քանի որ արդյունաբերության յուրաքանչյուր ճյուղ ունի տեղաբաշխման իրեն բնորոշ հատկանիշներ: Օրինակ` պղնձաձուլության տեղաբաշխման գլխավոր հատկանիշը հումքատարությունն է, ալյումինաձուլությանը՝ էներգատարությունը, իսկ սարքաշինությանը` աշխատատարությունը:

Թեթև արդյունաբերություն

Հայաստանում 19-րդ դարում արդեն ձևավորված էին գորգագործությունը, կաշեգործությունը, բամբակամանվածքային արտադրությունը, մանածագործությունը, մետաքսագործությունը, կոշկակարությունը և այլն։ Ոլորտն արագ զարգացել է Խորհրդային Հայաստանում, ներառել է 7 ճյուղ (բամբակազտիչ, բրդի, մետաքսի, տրիկոտաժի, կարի, կաշվի և կոշիկի), թողարկել սպառման առարկաների ընդհանուր ծավալի մոտ 60 %-ը։ Համախառն արտադրանքի ծավալով 2-րդն էր մեքենաշինությունից հետո (1990)։ Ներկայումս ՀՀ թեթև արդյունաբերության ճյուղը (Երևանում, Գյումրիում, Վանաձորում, Իջևանում և այլուր) արտադրում է բամբակե և բրդե մանվածք, բամբակե և բրդե գործվածք, գորգերի, տրիկոտաժի, գուլպայի, տեքստիլ և կարի արտադրանք, գեղարվեստական իրեր, կոշիկ, վերամշակում են բնական կաշի և մորթի։ Ճյուղի առաջատարներն են Վանաձորի «Բ. Դարբինյան» ՍՊ, Երևանի «Արագած», «Քանաքեռ» կարի, Գյումրիի «Արշալույս» և «Տոսպ» ԲԲ ընկերությունները, որոնք հիմնականում աշխատում են արտասահմյան պատվերներով։

Գորգերի արդյունաբերություն

Գորգերի արտադրությունը Հայաստանում ավանդական ճյուղ է։ Հայկական գորգերը հռչակված են եղել դեռևս հին և հատկապես միջին դարերում։ Գորգեղենի արտադրությամբ հանրապետությունում զբաղվում է 7 ձեռնարկություն, որոնցից «Թուֆենկյան Օրանս Կավկազուս» և «Մեգերյան կարպետ» ընկերություններն արտադրում են ձեռագործ, «Արմեն կարպետը»՝ մեքենայացված և ձեռագործ, Իջևանի «Ջրաշողը»՝ մեքենայացված գորգեր։

«Մեգերյան կարպետը» տարեկան արտադրել է մոտ 15 հազար մ2 գորգ, սակայն 2007 թ.-ից այդ ծավալը կրճատվել է շուրջ 7 հազար մ2-ով։ Արտադրանքի 80%-ն արտահանվում է ԱՄՆ, 20%-ը՝ Եվրոպա։

Հարուստ ավանդույթներ ունի կաշվի-կոշիկի արտադրությունը։ 1988 թ.-ին արտադրվել է մոտ 20 միլիոն զույգ կոշիկ, ներկայումս՝ մի քանի տասնյակ հազար։ Ներկայումս կոշիկ արտադրող խոշոր ընկերություն է Սալլի ընկերությունը։

2009 թ.-ին թեթև արդյունաբերության ոլորտի ընդհանուր արտադրանքը կազմել է 8,2 միլիարդ դրամ։ Արտահանվել է 4,4 միլիարդ դրամի արտադրանք, այդ թվում՝ ԱՊՀ երկրներ՝ 380 մլն-ի, իսկ մնացածի մեծ մասը՝ Եվրոպա, ԱՄՆ, Կանադա։

Ներկայումս Հայաստանում գրանցված է թեթև արդյունաբերության շուրջ 130 ընկերություն։